Laattijdig contact met sperma maakt onbevruchte eicel toch levensvatbaar

Kinderen verwekken zonder vrouwelijke eicellen?
Ongewild kinderloze mannen
De Bijbel vertelt over Maria, haar zwangerschap en de bevruchting die nooit zou hebben

baby, sleeping baby, baby girl

1041483 (CC0), Pixabay

plaatsgevonden. Die zogenaamde ‘Onbevlekte Ontvangenis’ betreft een dogma van de Katholieke Kerk.

De Bijbel vertelt ons veel symbolische verhalen en mythes. Het betreffen veelal gebeurtenissen welke met een bepaald doel de wereld in gebracht zijn en volgens velen moeten de verhalen niet letterlijk worden vertaald. Zo ook zouden de Onbevlekte Ontvangenis van Maria en de Maagdelijke geboorte van Jezus als symbolische en dus geen werkelijke waarheid moeten worden opgevat. Toch wordt vandaag de dag veel gespeculeerd over deze en dergelijke verhalen. Hebben we in deze te maken met een mythe, of misschien toch een kern van waarheid?

Net als alle andere zoogdieren kan de mens zichzelf niet maagdelijk voortplanten. Wetenschappers hebben een methode bedacht om niet-bevruchte eicellen tóch volledig tot wasdom te laten komen.

Tijdens de bevruchtingsfase wordt de mannelijke zaadcel volledig opgeslokt door de eicel, waarna het DNA van beide cellen door elkander wordt gehusseld en waardoor het begin van een embryo ontstaat. Zo gebeurt dat bij zoogdieren en ook bij de meeste andere soorten in het dierenrijk.

Maar bij sommige soorten van kevers, spinnen, slangen, hagedissen en – naar verluidt – ook haaien kunnen de geslachtscellen van de wijfjes zich wél zonder hulp van het mannelijke zaad ontwikkelen. Men spreekt dan van maagdelijke voortplanting, oftewel parthenogenese.

Maagdelijke voortplanting of parthenogenese, een vorm van ongeslachtelijke voortplanting, is het verschijnsel dat vrouwtjes van bepaalde diersoorten nakomelingen kunnen krijgen zonder dat hier mannetjes aan te pas komen: maagdelijke vrouwtjes leggen spontaan eitjes of baren jongen. Het woord parthenogenese komt van een samenvoeging van de Griekse woorden παρθενος (maagd) en γενεσις (geboorte). Bij planten spreekt men niet van parthenogenese maar van apomixie.

De nakomelingen van maagdelijke voortplanting zijn gewoonlijk vrijwel uitsluitend vrouwtjes. Voorbeelden: de Indische wandelende tak, sommige kevers, beerdiertjes en vele bladluizen, maar ook sommige hagedissen, salamanders en slangen. Ook bij de Komodovaraan schijnt sprake te zijn van parthenogenese en bij de haai is dit waargenomen. In zeldzame gevallen kunnen komodovaranen zich zonder seks vermenigvuldigen. In twee Britse dierentuinen broedden vrouwtjes in 2006 met succes onbevruchte eieren uit.

Er bestaan ook waarnemingen die suggereren dat sommige spinnen hiertoe in staat zijn.

In 2001 baarde een hamerhaai een jong zonder dat er een mannetje aan te pas kwam. Dit is het eerste geregistreerde geval bij haaien.

Toch moeten we terughoudend zijn bij het bestempelen van kleine wondertjes door parthenogenese. Sommige vrouwelijke dieren kunnen namelijk sperma gedurende lange tijd in hun lichaam opslaan. Bij twijfelgevallen kan DNA-onderzoek dan uitsluitsel geven

De mens zou de mens niet zijn als hij niet had geprobeerd dat trucje na te bootsen – niet bij zichzelf, natuurlijk, maar bij proefmuizen. Dat gebeurde echter, tot nog toe, met weinig succes. Wetenschappers kunnen eicellen wel herprogrammeren zodat ze zich beginnen te delen en alvast het begin vormen van iets wat op een embryo gelijkt – door de eicellen als het ware ‘wijs te maken’ dat ze bevrucht zijn – maar feit is dat die hoopjes cellen nooit een lang leven zijn beschoren. Integendeel, de onbevruchte embryo’s houden het hoogstens enkele dagen uit.

Britse genetici hebben nu echter een methode ontwikkeld waarbij ze die onbevruchte muizenembryo’s kunnen redden, en wel door hen alsnog in contact te brengen met muizensperma. Door die ‘laattijdige bevruchting’ zetten ze de embryo’s klaarblijkelijk op het juiste ontwikkelingsspoor om te kunnen uitgroeien tot gezonde babymuisjes – althans, dat gebeurde bij een vierde van muizenembryo’s waarop was geëxperimenteerd.

Door het werk van de onderzoekers is een oud dogma uit de biologie naar de prullenmand verwezen, namelijk de regel die stelt dat enkel en alleen uit een bevruchte eicel een levend zoogdier kan voortkomen. (sst)

Bronnen
Tony Perry, University of Bath, VK in Nature Communications

http://eoswetenschap.eu/artikel/laattijdig-contact-met-sperma-maakt-onbevruchte-eicel-toch-levensvatbaar

https://nl.wikipedia.org/wiki/Maagdelijke_voortplanting

http://yroelofs.blogspot.be/2014/12/zwanger-zonder-seks.html

https://mens-en-samenleving.infonu.nl/filosofie/125312-zwanger-zonder-seks-de-maagdelijke-geboorte.html